Czy naukowcy faktycznie są godni chwały? „Niesamowita nauka. Fakty i fikcja w historii odkryć naukowych” Johna Wallera
5 min przeczytania
Fot. Natalia Maziakowska
Czy kiedy myślicie o procesie badawczym najznakomitszych wynalazców, na myśl przychodzi wam obraz skrzętnej i dokładnie zaplanowanej pracy, opartej o fakty i naukę? W Niesamowitej nauce… John Waller pokazuje nam, że nawet ci najwybitniejsi mają swoje za uszami.
Niesamowita nauka. Fakty i fikcja w historii odkryć naukowych autorstwa Johna Wallera, angielskiego historyka nauki i medycyny, to nowa, interesująca pozycja na polskim rynku wydawniczym. Oryginalnie została wydana w Wielkiej Brytanii ponad 20 lat temu, jednak dopiero w tym roku doczekała się polskiej edycji.
Historia nauki? Chyba podziękuję
Waller odsłania przed nami kulisy najważniejszych teorii i odkryć naukowych. Niech jednak nie zwiedzie Was pozornie trudna tematyka! Opisane historie są pełne suspensu i wciągają czytelnika już od pierwszych stron.
Zapoznając czytelnika z ciekawostkami, dramatami i przypadkami zaciętej rywalizacji, która często towarzyszyła tym wydarzeniom, autor pokazuje, jak największe umysły mierzyły się z błędami, stronniczością i wpływami politycznymi – opis z tyłu okładki.
Ponadto język w książce jest bardzo przystępny i nie wymaga od nas znajomości fachowych pojęć. Wszystkie eksperymenty i badania opisane są od podstaw, więc dwója z biologii czy fizyki nie zwalnia z możliwości zapoznania się z tym tytułem.
Grzechy główne
Książka dzieli się na dwie części. W pierwszej poznajemy wynalazców, którzy zdaniem autora dokonali grzechu przeinaczania wyników eksperymentów w celu dopasowania ich do własnych przekonań. Poznajemy tu choćby historię badań w Hawthorne, które przez wiele lat miały stanowić dowód na to, że pracownicy traktowani z odpowiednią empatią, są gotowi dać z siebie wszystko, niezależnie od warunków, w jakich przyszło im pracować. Jak się jednak okazuje – prawda nie jest tak oczywista, a badania tak skrupulatne.
W części drugiej znajdziemy grzechy popełnione nie przeciwko nauce, a historii. Dotyczą one postaci, które stały się w pewien sposób legendarne. Waller postawił sobie za zadanie wykazać, że heroiczne karykatury przesłoniły nam, czasem nieprzyjemną, prawdę. W tej części, zajmującej większość stron książki, poznajemy historie związane z takimi nazwiskami jak Gregor Mendel czy Karol Darwin. Moim osobistym faworytem był wątek walki nauki z kościołem. Powtarzał się w kilku historiach, ale jak się okazało, nie był aż tak dramatyczny, jak się go często opisuje.
Waller skutecznie burzy heroizm, którym obrosły opisywane postaci. Wytyka ich grzechy i błędy, czasem związane tylko z metodyką badań, a czasem z manipulacją i kłamstwem. Choć książka może się wydawać jedną wielką krytyką, autor podchodzi do swoich bohaterów z szacunkiem. Zwraca uwagę na realia, w których musieli funkcjonować. Stara się też wytłumaczyć czytelnikowi tok rozumowania, przez który dokonali takich, a nie innych decyzji.
Czy warto?
Niesamowita nauka… to z pewnością pozycja warta przeczytania. Sama raczej nie interesuję się historią nauki, jednak znalazłam w tym tytule wiele historii wartych zapamiętania. Waller dostarczył mi też wielu wątków, o których mogłam później podyskutować z moimi znajomymi. Były wśród nich choćby etyka i niesłuszna heroizacja.
Co istotne, książka nie ogranicza się jedynie do dziedzin biologii czy fizyki. Znajdziemy tu też historie badaczy nauk społecznych (Frederick Taylor, Fritz Roethlisberger i William Dickson).
Choć język stosowany w książce jest bardzo przystępny, wymaga od czytelnika głębszego skupienia. Przyda się to choćby przy łączeniu faktów i wspominanych nazwisk. Nie nazwałabym Niesamowitej nauki… idealną książką na letnie popołudnie, ale może jesienny, deszczowy wieczór z przemyśleniami nt. manipulacji i kłamstw w historii nauki, to atrakcyjny pomysł?
Recenzja powstała dzięki uprzejmości Fundacji En Arche.
