7 wspaniałych kobiet średniowiecza, które zmieniły świat – miesiąc praw kobiet na UG
7 min przeczytania
Prof. dr hab. Beata Możejko, dr Wacław Kulczykowski/Fot. Natalia Maziakowska
11 marca na Uniwersytecie Gdańskim odbył się wykład Rozmowa o 7 wspaniałych kobietach średniowiecza, które zmieniły świat. To jedno z wielu wydarzeń, które z okazji miesiąca praw kobiet przygotował Uniwersytet. Uczestnicy mogli nie tylko poznać postacie, które zapisały się w historii, ale również wysłuchać segmentu na temat (nie)obecności kobiet w grach historycznych.
Wykład poprowadzili prof. dr hab. Beata Możejko – historyczka specjalizująca się w historii średniowiecza – oraz dr Wacław Kulczykowski, doktor archeologii i koordynator kierunku „Projektowanie gier historycznych” na UG. Po wykładzie na uczestników czekał krótki quiz z nagrodami.
Hildegarda von Bingen (1098-1179)
Jako pierwsza została zaprezentowana postać Hildegardy z Bingen. Była to nietuzinkowa mniszka z rodziny rycerskiej, która w 2012 r. została ogłoszona doktorem Kościoła Katolickiego. Była także wizjonerką – według przekazów miała zostać dotknięta ręką Boga, choć współcześnie mówi się, że mogły to być migreny. W swoich wizjach komunikowała się z Bogiem.
Hildegarda pozostawiła po sobie „Sekwencje” – utwory muzyczne o tematyce religijnej, które mają pomagać m.in. w skupieniu. Zajmowała się również zielarstwem, przez co stała się dziś „modna” w sklepach zielarskich, gdzie można znaleźć różne preparaty sygnowane jej imieniem. Innym ciekawym artefaktem jest książka, której treść zachowała się do dziś, traktująca o tym, co najlepiej jeść każdego dnia roku.
Dzięki przychylności papieża Hildegarda mogła pozwolić sobie na krytykę rozwiązłości kleru oraz domagać się większego uznania dla roli kobiet.
Margherita Datini (1360-1423)
Margherita Datini to nie lada osobowość. Została odkryta stosunkowo niedawno – zaledwie 20 lat temu – a to wszystko za sprawą listów, które pisała do swojego męża, kupca.
Margherita i jej mąż przez większość wspólnego życia wymieniali listy. Dla niego nie stanowiło to problemu, ponieważ jako kupiec opanował sztukę pisania. Dla Margherity, jako kobiety średniowiecza, nie było to jednak takie proste. Treść listów dyktowała notariuszowi, który następnie spisywał jej słowa na papierze. Po pewnym czasie doszła jednak do wniosku, że chciałaby zaznać nieco prywatności, dlatego postanowiła nauczyć się pisać. Jej mąż ją w tym wspierał, a dzięki temu dziś możemy samodzielnie czytać listy, które tworzyła.
Kiedy nauczyła się pisać (miała wtedy 28 lat), zaczęła również prowadzić księgi rachunkowe. Była prawdziwą bizneswoman swoich czasów.
Co ciekawe, Margherita w swoich listach była bardzo „ludzka”. Bywała zazdrosna o męża i nie bała się wyrażać swoich emocji, nawet na odległość. Jej upór i charyzma sprawiają, że była naprawdę jedyna w swoim rodzaju.
Margery Kempe (1373-1438)
Margery Kempe znamy przede wszystkim z tego, że była pisarką. Jest autorką pierwszej, a więc najstarszej autobiografii napisanej przez kobietę.
Dla gdańszczan jest jednak tym ważniejsza, że o Gdańsku również zdarzało jej się pisać. Stało się tak dlatego, że jeden z jej licznych synów zdecydował się osiedlić właśnie w tym mieście. O Gdańsku Margery wypowiadała się zaskakująco pozytywnie – została tu dobrze przyjęta, mimo że była Angielką.
Margery była również kobietą bardzo emocjonalną. Uwielbiała podróżować, jednak inni podróżnicy nie znosili jej towarzystwa, ponieważ bardzo intensywnie wszystko przeżywała. Jednym z przykładów może być, przywołany przez prof. Możejko, wjazd do Betlejem, który tak ją wzruszył, że aż zemdlała.
Królowa Małgorzata Duńska (1353-1412)
Podczas wykładu wspomniano również o królowej Małgorzacie Duńskiej – władczyni Danii, Norwegii i Szwecji. Była to niezwykle wpływowa przywódczyni. Świadczy o tym choćby akt zjednoczenia państw skandynawskich na ponad 100 lat.
Krystyna de Pizan (1364-1430)
Krystyna de Pizan to kolejna niesamowita pisarka. Po tym, jak wcześnie owdowiała i została sama z trójką dzieci, zdecydowała, że będzie utrzymywać się z pisania. Zaczęła tworzyć ballady miłosne na zamówienie osób piastujących wysokie urzędy.
O de Pizan mówi się nawet, że była prekursorką feminizmu. W latach 1401–1402 wzięła udział w debacie literackiej zwanej „Sporem o Opowieść o Róży”. Krystynie nie spodobało się to dzieło, ponieważ przedstawiało kobiety jako „leżące i pachnące”.
Około 1405 roku opublikowała Księgę o Mieście Pań – polemikę pokazującą, że kobieta może wszystko. Nawiązywała w niej również do twórczości innych mężczyzn. Księgę o Mieście Pań od 2022 r. możemy przeczytać także w polskim przekładzie.
Joanna d’Arc (1412-1431)
Oczywiście w zestawieniu nie mogło zabraknąć kultowej Joanny d’Arc.
Jako nastolatka miała objawienie – Bóg nakazał jej ubrać męski strój i udać się do Orleanu, aby bronić go podczas wojny stuletniej. Była tak zdeterminowana, że ostatecznie pozwolono jej brać udział w walkach. Przyczyniła się do kilku ważnych zwycięstw armii francuskiej. W trakcie swojego krótkiego życia wielokrotnie była oskarżana o czary.
Później została schwytana przez Burgundczyków, a następnie przekazana Anglikom. To oni skazali ją na śmierć na stosie.
Joanna d’Arc wciąż jest obecna w wielu dziedzinach kultury. Trudno zliczyć filmy, seriale i gry komputerowe powstałe na podstawie jej historii.
Elżbieta Habsburżanka – żona i matka (1436/37-1505)
Elżbietę Habsburżankę, królową Polski, znamy przede wszystkim z jej dokonań w kwestii dynastii – 13 dzieci to nie lada osiągnięcie, dlatego nie mogło jej zabraknąć na omawianej liście.
Choć królowa Elżbieta swoje życie poświęciła rodzinie i dynastii, zajmowała się również innymi sprawami, takimi jak polityka. Jest także autorką pracy Jak wychować syna. Nie można odmówić jej w tej kwestii doświadczenia – wychowała i świadomie wykształciła sześciu synów. W swojej misji nie zapominała też o córkach – wszystkie potrafiły pisać.
Również o jej małżeństwie z Kazimierzem Jagiellończykiem mówi się bardzo pozytywnie. Mieli się dobrze dogadywać i tworzyć bardzo udaną parę.
Nieobecność kobiet w historycznych grach komputerowych
Po wykładzie prof. Możejko na uczestników czekał niecodzienny segment dr Kulczykowskiego na temat nieobecności kobiet w grach historycznych.
Dr Kulczykowski skupił się nie tylko na grach dotyczących średniowiecza, ale również na tych, których akcja rozgrywa się później. W ten sposób wybrane tytuły zostały podzielone na kategorie, w których postacie żeńskie przyjmują określone role:
- kobiety jako dowódczynie (Age of Empires II),
- kobiety jako współtwórczynie wydarzeń (Pentiment, Cywilizacja),
- kobiety jako pionierki i badaczki (The Excavation of Hob’s Barrow).
To tylko niektóre z tytułów, które padły podczas wykładu. Na koniec, w ramach podsumowania, dr Kulczykowski przedstawił wnioski: kobiety w grach historycznych są wyraźnie niedoreprezentowane i najczęściej pojawiają się w określonych rolach. Rzadziej pokazywane są także inne doświadczenia historyczne kobiet, takie jak życie codzienne czy religijne. Jednak, według słów prowadzącego, gry historyczne mogą tę perspektywę poszerzać, co stanowi wyzwanie dla ich projektantów na kolejne lata.
Zakończenie i rozdanie nagród
Po zakończeniu części wykładowej na uczestników czekał krótki quiz. Zwycięzcy otrzymali m.in. książki autorstwa prof. Możejko, w tym Sąd Ostateczny Hansa Memlinga: historia z kolorowanką.
Było to jedno z wielu wydarzeń, jakie Uniwersytet Gdański przygotował w ramach miesiąca praw kobiet. Miejmy nadzieję, że odwaga i mądrość wspomnianych bohaterek będą nam towarzyszyć nie tylko przez marzec, ale i znacznie dłużej!
