Epoka celebrytów
4 min przeczytania
fot. Unsplash / autor: Rosa Rafel
Współczesny świat coraz mocniej skupia się na osobach znanych z mediów, Internetu i telewizji. Celebryci stają się nie tylko bohaterami plotek, ale także wzorcami stylu życia, opinii i zachowań. W efekcie powstaje zjawisko określane mianem kultu celebrytów, w którym granica między zwykłą popularnością a przesadnym uwielbieniem zaczyna się zacierać.
Warto zastanowić się, skąd bierze się ta fascynacja i jakie może mieć skutki dla społeczeństwa. Można również zadać pytanie, kiedy postawy związane z oryginalnością i promowaniem dobrych wzorców zostały wyparte przez ekonomię uwagi.
Czym jest kult celebrytów?
Zjawisko kultu celebrytów polega na nadmiernym zainteresowaniu życiem osób znanych, niezależnie od tego, czy ich popularność wynika z talentu, pracy zawodowej, czy obecności w mediach społecznościowych.
Warto w tym kontekście wspomnieć o pojęciu relacji parasocjalnej. Termin ten został wprowadzony przez Donald Horton i R. Richard Wohl w 1956 roku. Relacja parasocjalna to jednostronna więź, w której odbiorca odczuwa silne przywiązanie emocjonalne do osoby obecnej w mediach i traktuje ją jak przyjaciela, mimo że ta osoba nawet nie wie o jego istnieniu. Media społecznościowe, takie jak Instagram czy TikTok, znacząco nasiliły to zjawisko.
W takim ujęciu celebryci stają się nie tylko osobami publicznymi, ale także obiektami podziwu i naśladowania. Ich życie prywatne często staje się dla odbiorców ważniejsze niż ich rzeczywiste osiągnięcia.
Skąd bierze się fascynacja celebrytami?
Duży wpływ na rozwój tego zjawiska mają media, które nieustannie pokazują życie znanych osób, tworząc wrażenie bliskości i dostępności. Media społecznościowe dodatkowo wzmacniają ten efekt, ponieważ pozwalają obserwować codzienność celebrytów niemal na żywo. W rezultacie odbiorcy zaczynają traktować ich jak osoby z własnego otoczenia, mimo że w rzeczywistości mają do czynienia z często starannie kreowanymi wizerunkami.
Zjawisko to przestało być jedynie intuicyjną obserwacją publicystów i stało się przedmiotem badań psychologicznych. W 2002 roku zespół badawczy kierowany przez Lynn McCutcheon opracował tzw. Skalę Kultu Celebrytów (Celebrity Attitude Scale), która pozwala określić stopień zaangażowania odbiorców w życie ich idoli.
Psychologowie wyróżnili trzy główne poziomy tej fascynacji. Pierwszy, określany jako rozrywkowo-społeczny, uznawany jest za nieszkodliwy i opiera się na śledzeniu losów znanych osób dla relaksu oraz jako tematu do rozmów ze znajomymi. Problem pojawia się na kolejnych etapach. Poziom intensywno-osobisty charakteryzuje się już silnymi, często obsesyjnymi emocjami, w których odbiorca zaczyna uzależniać sens własnego życia od losów swojego idola. Najbardziej skrajną formą jest poziom graniczący z patologią, na którym fan wykazuje gotowość do przekroczenia norm moralnych, a nawet prawnych, jeśli wymagałoby tego dobro lub bezpośredni rozkaz celebryty.
Analizy statystyczne przeprowadzone przez Lynn McCutcheon przyniosły niepokojące wnioski. Wykazały bowiem zależność między wysokim poziomem uwielbienia dla gwiazd a problemami związanymi z dobrostanem psychicznym. Osoby, które znalazły się na drugim i trzecim poziomie wspomnianej skali, znacznie częściej zmagały się z obniżoną samooceną, stanami lękowymi oraz objawami depresji. Wyniki te sugerują, że bezkrytyczne zatracenie się w świecie ekonomii uwagi może wiązać się z realnymi kosztami emocjonalnymi.
Celebryci jako wzorce i autorytety
Wielu ludzi, szczególnie młodych, zaczyna traktować znane osoby jako wzorce do naśladowania. Dotyczy to zarówno wyglądu, jak i stylu życia czy poglądów.
Nie zawsze jednak idzie to w parze z refleksją nad tym, czy dana osoba rzeczywiście powinna pełnić rolę autorytetu. W efekcie popularność zaczyna zastępować wiedzę, doświadczenie i realne osiągnięcia.
Do tego zjawiska odnosi się również „Wiek magicznego myślenia” (The Age of Magical Overthinking) Amanda Montell, w której autorka pokazuje, jak media i Internet wpływają na sposób postrzegania osób znanych. Zwraca uwagę na fakt, że we współczesnym świecie „popularność zaczyna zastępować wiedzę, doświadczenie i realne osiągnięcia”. Spostrzeżenie to dobrze oddaje mechanizm, w którym o pozycji wielu celebrytów decydują dziś przede wszystkim rozpoznawalność i zainteresowanie odbiorców, a nie ich faktyczne osiągnięcia.
Pozytywne i negatywne skutki kultu celebrytów
Z jednej strony zainteresowanie celebrytami może inspirować i motywować do działania, szczególnie gdy znane osoby promują zdrowy styl życia, edukację lub działalność charytatywną.
Z drugiej strony może prowadzić do zaburzonego obrazu rzeczywistości, nieustannych porównań społecznych oraz presji związanej z wyglądem, statusem społecznym czy poziomem życia. W skrajnych przypadkach kult celebrytów może także odciągać uwagę od realnych problemów społecznych.
Kult celebrytów jest zjawiskiem, które w dużej mierze kształtuje współczesną kulturę i sposób myślenia o sławie. Choć może inspirować i dostarczać rozrywki, warto zachować wobec niego dystans i pamiętać, że medialny wizerunek często różni się od rzeczywistości. Świadome podejście do tego zjawiska pozwala ograniczyć jego negatywne skutki i lepiej zrozumieć mechanizmy rządzące współczesnym światem mediów.
