„Zamach stanu”. O co chodzi w sporze o Trybunał Konstytucyjny?
4 min przeczytania
Fot. Unsplash / autor: Sasun Bughdaryan
W ostatni piątek października (30.10) na oficjalnej stronie internetowej Trybunału Konstytucyjnego opublikowano komunikat obwieszczający czasowe odsunięcie od pełnienia obowiązków prezesa instytucji Bogdana Święczkowskiego oraz jego zastępcy Bartłomieja Sochańskiego. Sytuacja ta wywołała duże napięcia – w pobliżu gmachu trybunału zgromadził się protestujący tłum oraz funkcjonariusze policji.
Trzydziestego października około godziny 18:00 w oficjalnych kanałach informacyjnych Trybunału Konstytucyjnego ogłoszono, że sędzia Anna Korwin-Piotrowska objęła kierownictwo nad pracami instytucji. Jednocześnie poinformowano o wydaniu zarządzeń nakładających przerwę w pełnieniu obowiązków na dotychczasowego prezesa urzędu Bogdana Święczkowskiego oraz jego zastępcę Bartłomieja Sochańskiego. Sytuacja natychmiast wywołała ostry spór prawny i kompetencyjny – na platformie X opublikowano oświadczenie powiązane z otoczeniem Bogdana Święczkowskiego, w którym zakwestionowano legalność tych działań, określając je mianem bezprawnej ingerencji w funkcjonowanie konstytucyjnego organu państwa i zapowiadając podjęcie kroków prawnych.
Wokół gmachu Trybunału Konstytucyjnego zgromadził się liczny tłum demonstrantów, w gronie których dostrzeżono także polityków ugrupowań opozycyjnych, takich jak Prawo i Sprawiedliwość czy Konfederacja Korony Polskiej. Teren wokół budynku zabezpieczały kordony policji. Napięta atmosfera doprowadziła do paru incydentów – odnotowano kilka prób sforsowania ogrodzenia oraz uszkodzenie głównej bramy wjazdowej na teren kompleksu.
Z Senegalu do Polski
W piątkowy wieczór prezydent Karol Nawrocki ogłosił decyzję o przerwaniu podróży dyplomatycznej do Senegalu i pilnym powrocie do kraju ze względu na eskalację napięć politycznych. Tuż po przylocie, w nocy z 30 na 31 października, odbył naradę z Pierwszym Prezesem Sądu Najwyższego, a następnie pojawił się w siedzibie Trybunału Konstytucyjnego.
Zdarzenie to wywołało skrajne reakcje w przestrzeni publicznej: krytycy zarzucali głowie państwa siłowe i agresywne wejście do budynku, podczas gdy zwolennicy wskazywali na niewłaściwą postawę samej Anny Korwin-Piotrowskiej.
Wieloletni konflikt

Aby właściwie ocenić obecne wydarzenia, należy przypomnieć, że polityczny konflikt wokół Trybunału Konstytucyjnego rozpoczął się już w 2015 roku. Iskrą zapalną stała się decyzja ówczesnej większości parlamentarnej (PO-PSL) z siódmej kadencji Sejmu o wyborze pięciu sędziów Trybunału. Decyzja ta dotyczyła miejsc zarówno sędziów, których mandaty wygasały w listopadzie 2015 roku, jak i tych, których kadencje miały zakończyć się dopiero w grudniu – czyli już po ukonstytuowaniu się nowego Sejmu kolejnej kadencji.
W odpowiedzi na te działania nowy Sejm VIII kadencji, w którym większość zdobyło Prawo i Sprawiedliwość, unieważnił wybór wszystkich pięciu sędziów, a Prezydent nie przyjął od nich ślubowania. Następnie większością głosów PiS powołano w ich miejsce pięciu nowych sędziów. Rozwiązanie to spotkało się z ostrą krytyką konstytucjonalistów i samego Trybunału – o ile wybór dwóch sędziów przez poprzedni Sejm na miejsca zwalniane dopiero w grudniu uznano za wadliwy prawnie, o tyle ponowne obsadzenie trzech miejsc po sędziach z listopada doprowadziło do powstania sporu o tzw. sędziów dublerów oraz do podważenia legalności składów orzekających.
Ciąg dalszy sporu
Zamieszanie wokół Trybunału Konstytucyjnego nie uspokoiło się po wydarzeniach z piątku. W sobotę, 31 października, głowa państwa zainicjowała rozmowy z liderami wybranych ugrupowań politycznych – w spotkaniu uczestniczyli m.in. Szymon Hołownia, Jarosław Kaczyński oraz Adrian Zandberg.
Tego samego dnia po zmroku na antenie Telewizji Polskiej wyemitowano specjalne orędzie prezesa rady ministrów Donalda Tuska. Premier podkreślił w nim twarde stanowisko gabinetu, zaznaczając, że ustępstwa wobec bezprawia i siły nie przywrócą spokoju, a państwo oparte na demokratycznych fundamentach musi zachować stanowczość oraz posiadać instrumenty do skutecznego wymierzania sprawiedliwości.
W poniedziałek, 2 listopada, Anna Korwin-Piotrowska zarządziła zwołanie Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego, w którym wzięło udział 8 sędziów. Mariusz Błaszczak na platformie X poinformował, że zostało złożone zawiadomienie do prokuratury „m.in. o podejrzeniu zamachu na konstytucyjny organ państwa i udziału w zorganizowanej grupie przestępczej”.
Co dalej z TK?
W rozmaitych zakątkach Polski zorganizowano manifestacje solidarnościowe pod nazwą „Światełko dla Trybunału”. Protestujący gromadzili się m.in. przed warszawskim Pałacem Prezydenckim, krakowskim Sądem Apelacyjnym oraz na poznańskim Placu Wolności. Trzymane w dłoniach biało-czerwone flagi, świece i płonące znicze miały wymiar symboliczny – milcząc wyrażano w ten sposób sprzeciw wobec ostatnich wydarzeń.
Choć przejęcie sterów w instytucji przez Annę Korwin-Piotrowską powszechnie uznaje się za bezprawne, krajowi liderzy polityczni wciąż nie wypracowali żadnego konsensusu pozwalającego rozładować ten kryzys. Pozostaje jedynie pytać, czy za dekadę temat sporów wokół Trybunału Konstytucyjnego wciąż będzie aktualny.

